پنلوپیاد

شابک
978-964-185-414-2-5580
تعداد صفحات
248
نوبت چاپ
1
قطع
رقعی
جلد
شومیز
وزن
250
قیمت
190,000 ریال

حالا که بقیه کم آورده‌اند، نوبت من است تا کمی قصه ببافم. این را به خودم مدیونم. مجبور شدم کمی روی خودم کار کنم تا بتوانم این کار را بکنم: قصه‌گویی هنر پستی است. پیرزن‌ها، گداهای ولگرد، آوازخوانان کور، نیمچه خدمتکارها و بچه‌ها که کلی وقت برای تلف‌کردن دارند پی این حرف‌ها هستند. زمانی اگر ادای نقال‌ها را درمی‌آوردم و به من می‌خندیدند ـ هیچ چیز مضحک‌تر از اشراف‌زاده‌ای نیست که دوروبر هنر بپلکد ـ اما حالا کی دیگر به نظر مردم اهمیت می‌دهد؟ نظر مردمِ این پایین؛ نظر این سایه‌ها، این پژواک‌ها. پس من ریسمان خودم را می‌ریسم.

————————————————————–

درباره‌ی پنلوپیاد

 

در روایت هومر از اودیسه، پِنِلوپه ــ  زن اودوسِئوس و دخترعموی هلن زیبای ترواــ زنی ذاتاً وفادار به تصویر کشیده شده و طی سالیان قصه‌ی او درسی عبرت‌آموز بوده است. پِنِلوپه که در زمان رفتن اودوسِئوس به جنگ تروا پس از ربوده‌شدن هلن بیست سال تنها می‌ماند، به‌رغم شایعات درباره‌ی رسوایی‌اش گلیم خود را از آب بیرون می‌کشد؛ او همزمان هم سلطنت ایتاکا را حفظ می‌کند هم پسر سربه‌هوایش را بزرگ می‌کند و هم صدها خواستگارش را پس می‌زند. هنگامی که اودوسِئوس بالاخره پس از تحمل مشقت‌های بسیار ــ  مغلوب‌کردن هیولاها و همخوابگی با ایزدبانوان‌ــ به خانه بازمی‌گردد خواستگارهای او و ــ  به‌طرز عجیبی‌ــ دوازده تن از ندیمگان او را می‌کشد.

مارگارت اتوود چرخشی جدید و بدیع به این قصهی باستانی  می‌دهد و تصمیم می‌گیرد روایت را به پِنِلوپه و دوازده ندیمهی سربهدارش بسپارد و بپرسد: »چه شد که ندیمگان به دار آویخته شدند و پِنِلوپه واقعاً چه کرد؟» در بازگویی درخشان و بازیگوشانه ی اتوود، این قصه همانقدر خردمندانه و مشفقانه است که بهیادماندنی و همانقدر سرگرمکننده است که تشویشبرانگیز.

او با ذوق و لطافت طبع از قصهگویی و استعداد شاعری که خود به آن مشهور است بهره می‌جوید، به پِنِلوپه زندگی و واقعیتی تازه میبخشد و پاسخی برای یک معمای باستانی پیش رو مینهد.

اساطیر قصههایی جهانی و بیزماناند که زندگی ما را منعکس می‌کنند و شکل میدهند ــ آنها به آرزوها، بیمها و شور و شوق‌های ما میپردازند و روایتهایی پدید میآورند که معنای انسانبودن را به ما یادآوری میکند.

—————————————————————–

رمان مارگارت اتوود بازنویسی از اودیسه است که عمدتاً از زاویه‌ی دید پنلوپه روایت می‌شود. پنلوپیاد را بازگویی یک اسطوره معرفی کرده‌اند، اما کاملاً این‌طور نیست. قصه‌ی بازگشت اودوسئوس از جنگ تروا به خانه واجد شرایط یک اسطوره است، اما اگر اسطوره قصه‌ای باشد که نیرو و طنین صدایش را مدیون جزئیات و زبان هر یک از نسخه‌هایش باشد اودیسه این‌گونه نیست. پنلوپیاد نه دقیقاً در پاسخ به اسطوره‌ی اودوسئوس، که در پاسخ به اودیسه نوشته شده است.

یکی از دلایل طرحی نو درانداختن در اثری قدیمی این است که چیزهایی که در طول زمان برای خوانندگان بدیهی می‌شود و چیزهایی که نیاز به توضیح دارند، تغییر می‌کنند. خواننده‌ی مدرن اودیسه ممکن است از خود بپرسد در ذهن پنلوپه چه می‌گذشته وقتی بیست سال فرمان‌بردارانه برای همسرش صبر می‌کند تا به خانه بازگردد و می‌بافد و می‌گرید و خواستگارها را می‌تاراند. اتوود در ستایشی خطاب به پنلوپه از فصل بیست‌وچهارم اودیسه‌ی هومر مدد می‌جوید:

…ای اودوسئوس مکار! تو عجب مرد خوش‌اقبالی هستی که زنی با فضایلی چنین برجسته نصیبت شده! چه‌قدر پنلوپه‌ی بی‌همتای تو، دختر ایکاروس، وفادار بود! چه وفادارانه خاطره‌ی شوهرش در جوانی را حفظ کرد! شکوه پاکدامنی او طی سالیان محو نخواهد گشت، اما خدایانِ بی‌مرگ به افتخار پنلوپه‌ی وفادار نغمه‌ای زیبا برای گوش‌های میرا ساز خواهند کرد.

نکته‌ی چشمگیر در رابطه با این نقل‌قول ــ‌که با آن‌که اتوود این را نمی‌گوید، از روح آگاممنون در هادس است‌ــ این است که  نه خطاب به خود پنلوپه که خطاب به اودوسئوس است؛ همه‌چیز مربوط به اوست نه پنلوپه. جهان اودیسه جهان مردانه است. پنلوپه در پنلوپیاد شانس این را می‌یابد که قصه را از منظر خودش روایت کند. به هر روی، یکی از کارکردهای ادبیات صدابخشیدن به بی‌صدایان است و این می‌تواند شامل شخصیت‌های سایر آثار ادبی نیز بشود.

روایت پنلوپه چنین آغاز می‌شود: «حالا که مرده‌ام همه چیز را می‌دانم. این همان چیزی است که همیشه آرزو می‌کردم اتفاق بیفتد» ــ احتمالاً وقتی زنده بوده ــ «اما همچون خیل آرزوهای دیگرم این هم به حقیقت نپیوست.» صدایی که اتوود به پنلوپه می‌بخشد مدرن، واقع‌بین، هوشمندانه، بامزه و از قید و بند اوهام رهاست: «هرازگاهی مه کنار می رود و می‌توانیم نگاهی به دنیای زنده‌ها بیندازیم. مثل این است که شیشه‌ی کثیف پنجره‌ را پاک کنی و فضایی برای تماشاکردن درست کنی. گاهی حصار محو می‌شود و می‌توانیم برویم گردش. آن موقع است که هیجان‌زده می‌شویم و کلی جیغ‌وداد می‌کنیم.» این رمان چنین گردشی است، خواه بدون جیغ و داد. راوی نه در جهانی که در آن زیسته وجود دارد  نه در جهان ما، بلکه در برزخی در میانه ــ جایی آرمانی که از آن‌جا قصه‌اش را تعریف کند. این روایت بین خاطرات او از زندگی خودش روی زمین و مواجهاتش در هادس با ارواح کسانی که زمانی می‌شناخت، در حرکت است.

 

تامس جونز

لاندن ریویو آو بوکز